Kaleien

Kaleien kost 25 tot 40 euro per m2 exclusief btw, inclusief materiaal en arbeid. Het is een ambachtelijke techniek waarbij een dunne kalkmortel met kwast of borstel over metselwerk, natuursteen of bestaand pleisterwerk wordt gestreken, in een laagdikte van ongeveer 1 tot 3 millimeter, zodat de structuur van de ondergrond zichtbaar blijft.

Kaleien wordt vooral op buitengevels toegepast, maar komt ook binnenshuis voor op zichtbaar metselwerk, bijvoorbeeld op een schoorsteenborstwering of een oude binnenmuur. Alle bedragen op deze pagina zijn indicaties tot een stukadoor de ondergrond heeft gezien of foto's heeft beoordeeld: bij kaleien bepaalt de staat van het metselwerk vaak meer dan de helft van het verschil tussen de onder- en bovenkant van de bandbreedte.

Kaleien prijs per m2

Reken op 25 tot 40 euro per m2 exclusief btw voor het kaleien van een gevel of muur, inclusief materiaal en arbeid. Dat is de prijs voor het kaleien zelf, dus zonder voorbereidend werk zoals gevelreiniging, voegherstel of steigerhuur. Een egale gevel op werkhoogte met gezond, poreus metselwerk zit richting de onderkant van die bandbreedte; een oude gevel met losse voegen, algaanslag, resten van een kunststof verflaag en een gekleurde kalkmortel zit richting de bovenkant of daarboven. Wat de prijs binnen die bandbreedte bepaalt:

Staat van de ondergrond: losse voegen, algaanslag of vervuiling moeten eerst weg voordat de kalklaag hecht.
Aantal lagen: voor een dekkend, egaal resultaat zijn vaak 2 tot 3 lagen nodig.
Kleur: een kalkmortel in een andere kleur dan wit of natuurlijk grijs kost meer dan standaardkleur, omdat het pigment duurder is en kleurverschil strakker gecontroleerd moet worden.
Bereikbaarheid: een gevel die met een steiger of hoogwerker bereikt moet worden, kost per m2 meer dan een muur op werkhoogte.
Oppervlakte: bij een kleine oppervlakte, zoals een enkele muur, weegt het opstarten relatief zwaar mee in de prijs per m2.

Een bredere vergelijking met andere afwerkingen vind je bij de kosten van een stukadoor, en je eigen project reken je door met stucwerk berekenen. Kies daarin kaleien als afwerking, dan rekent de calculator met deze bandbreedte in plaats van met een gemiddelde over alle stuctechnieken.

Rekenvoorbeeld: voorgevel van 45 m2

Een voorgevel van 9 meter breed en 5 meter hoog is 45 m2. Bij 25 tot 40 euro per m2 kom je uit op 1.125 tot 1.800 euro exclusief btw. Bij een woning ouder dan 2 jaar geldt het 9 procent btw-tarief op arbeid en de door de stukadoor verwerkte materialen: 1.226 tot 1.962 euro inclusief btw. Bij nieuwbouw jonger dan 2 jaar is dat 21 procent, dus 1.361 tot 2.178 euro inclusief btw. Dat verlaagde tarief voor woningen ouder dan 2 jaar is een regeling van de Belastingdienst; de precieze voorwaarden en de vraag wanneer 21 procent geldt staan uitgelegd op btw op stucwerk. Voorbereidend werk zit niet in dit voorbeeld: gevelreiniging, voegherstel en steigerhuur worden apart begroot en kunnen bij een oude gevel enkele honderden euro's optellen.

Kaleien binnen of buiten: wat verschilt er?

Buiten is kaleien vooral een gevelafwerking die de steen laat doorschemeren en dampopen blijft; binnen is het vooral een sfeerkeuze op zichtbaar metselwerk. Het verschil zit in de kalksoort en in het onderhoud. Buiten wordt meestal een hydraulische kalk gebruikt, die harder uitdroogt en beter tegen regen en vorst kan. Binnen kan een luchtkalk volstaan, die zachter blijft en een levendiger, wolkiger beeld geeft. Binnen heb je vrijwel geen weersinvloeden, dus een gekaleide binnenmuur kan tientallen jaren mee zonder nieuwe laag, terwijl een gevel periodiek bijgewerkt wordt. Let er binnen op dat een gekaleide muur licht kan afgeven bij hard schuren of aanraken, wat hem minder geschikt maakt voor een smalle gang of een kinderkamer. Buiten geldt een praktische ondergrens: kaleien gebeurt niet bij temperaturen onder ongeveer 5 graden of in de volle zon, omdat de kalk dan te snel of te langzaam bindt.

Waarom kiezen mensen voor kaleien?

Kaleien wordt vooral gekozen omdat het de originele structuur van metselwerk of natuursteen laat doorschemeren in plaats van die volledig af te dekken, zoals een dichte pleisterlaag wel doet. Je houdt dus het beeld van steen en voegen, maar in één rustige kleur. Daar komt bij dat kalk bouwfysisch vriendelijk is voor oude muren: de laag is dampopen, dun en makkelijk te herstellen. Verder:

Kalk is dampopen, waardoor vocht in de muur kan blijven ademen in plaats van opgesloten te raken achter een kunststof verflaag.
Ambachtelijke, licht ongelijkmatige uitstraling die bij historische en landelijke gevels past.
Relatief dun aangebracht, ongeveer 1 tot 3 millimeter, dus geen ingrijpende opbouw zoals bij een volledige pleisterlaag.
Goed te onderhouden door na verloop van jaren een nieuwe laag over de oude aan te brengen, zonder de bestaande laag te verwijderen.

Nadelen om te kennen

Kaleien is minder dekkend dan een volledige pleister- of stucwerklaag, waardoor oneffenheden en reparaties in de ondergrond nog zichtbaar kunnen blijven. Dat is voor de een precies de charme en voor de ander een teleurstelling, dus vraag altijd om een proefvlak van minimaal een halve vierkante meter voordat de hele gevel wordt gedaan. Verder:

Op een gevel is periodiek onderhoud nodig; de laag slijt door weersinvloeden sneller dan steenachtige afwerkingen.
Niet geschikt op een ondergrond met actief vocht- of zoutprobleem; dat moet eerst verholpen worden, anders komt de kalklaag binnen enkele jaren los.
Kleurverschillen tussen aanbrengmomenten zijn lastiger te verbergen dan bij een dekkende verflaag, dus een gevelvlak wordt bij voorkeur in één werkgang afgemaakt.
Kalk is basisch en bijtend tijdens het werken, wat het minder geschikt maakt als doe-het-zelfklus zonder handschoenen en beschermingsmiddelen.

Kaleien aanbrengen: hoe gaat dat?

Kaleien wordt in vier stappen aangebracht, waarbij een ervaren stukadoor of stucadoor ongeveer 20 tot 40 m2 per dag per laag haalt, afhankelijk van bereikbaarheid en de ruwheid van het metselwerk.

Voorbereiden: de ondergrond wordt gereinigd, losse delen en oude verflagen worden verwijderd, en poreus metselwerk wordt voorgenat zodat het geen water uit de kalkmortel zuigt.
Eerste laag: een dunne kalkmortel wordt met kwast of borstel in kruisende bewegingen over de ondergrond gestreken, zodat de structuur zichtbaar blijft.
Volgende lagen: na droging, in de praktijk 12 tot 24 uur per laag, volgt meestal een tweede en soms derde laag voor een egaal, dekkend beeld.
Drogen en uitharden: kalk hardt langzaam uit door reactie met CO2 uit de lucht, wat dagen tot weken kan duren afhankelijk van het weer. In die periode is de kleur nog niet definitief; een gekaleide gevel trekt vaak pas na enkele weken egaal op.

Veelgestelde vragen

Wat kost kaleien per m2?

Reken op 25 tot 40 euro per m2 exclusief btw, inclusief materiaal en arbeid. Met 9 procent btw bij een woning ouder dan 2 jaar komt dat neer op ongeveer 27 tot 44 euro per m2 inclusief btw. Bij nieuwbouw jonger dan 2 jaar geldt 21 procent, dus ongeveer 30 tot 48 euro per m2 inclusief btw. Voorbereidend werk zoals gevelreiniging, voegherstel en steigerhuur zit niet in dat tarief en wordt apart begroot. Blijft het bij één muur van een paar vierkante meter, dan rekent een stukadoor vaak met een minimumbedrag voor voorrijden en opstarten in plaats van met een prijs per m2. Een prijs per m2 wordt pas hard na een foto-check of een opname ter plaatse, omdat de staat van het metselwerk het aantal benodigde lagen bepaalt.

Kan elke muur gekaleid worden?

De meeste poreuze, minerale ondergronden zoals metselwerk, natuursteen en kalkpleister zijn geschikt. Op een gladde, niet-poreuze ondergrond zoals beton of een verflaag op basis van kunststof hecht kalk slecht. Twijfel je, dan is de eenvoudige test: spat wat water op de muur. Trekt het binnen een paar seconden in, dan is de ondergrond poreus genoeg. Blijft het als druppels staan, dan moet er eerst een laag verwijderd of een minerale voorstrijk aangebracht worden. Ook een muur met actief optrekkend vocht, zoutuitslag of loszittende voegen is niet geschikt zonder herstel vooraf; de kalklaag laat dan binnen enkele jaren los.

Is kaleien hetzelfde als sauzen?

Nee. Sauzen is een dekkende verflaag op een al gladde, gestucte wand; kaleien is een dunne kalklaag die de structuur van de ondergrond laat doorschemeren en meestal buiten op metselwerk wordt toegepast. Ook het materiaal verschilt: bij sauzen gaat het om muurverf met een bindmiddel dat een film vormt, bij kaleien om een kalkmortel die chemisch bindt met de ondergrond en dampopen blijft. Praktisch gevolg: over een gekaleide muur kun je later opnieuw kalken, over een dichte kunststof verflaag kun je juist niet meer kaleien zonder die laag eerst te verwijderen.

Kan ik over kaleien heen verven?

Ja, maar alleen met een dampopen, minerale verf zoals kalkverf of silicaatverf. Breng je een gewone kunststof muurverf aan, dan sluit je de gevel af en verdwijnt precies het voordeel waarvoor kalk gekozen is: vocht kan er dan niet meer door naar buiten en de verflaag laat op termijn los of gaat schilferen. Wil je alleen de kleur veranderen, dan is een nieuwe kalklaag in de gewenste tint vaak verstandiger dan overschilderen. Wacht daarmee tot de bestaande kalklaag volledig is uitgehard, in de praktijk minimaal vier weken na het aanbrengen.

Hoe lang gaat een gekaleide gevel mee?

Afhankelijk van weersblootstelling en de kwaliteit van de uitvoering gaat een gekaleide gevel 10 tot 15 jaar mee voordat een nieuwe laag nodig is. Een noordgevel met minder zon en regen blijft vaak langer mooi dan een gevel op het zuiden of westen. Onderhoud is bovendien eenvoudig: je kunt een nieuwe kalklaag direct over de bestaande aanbrengen, zonder afbikken of afsteken. Reken voor zo'n onderhoudsronde op ongeveer hetzelfde tarief per m2 als bij de eerste keer, minus de voorbereiding, omdat de ondergrond al geschikt is. Binnen speelt weer geen rol; een gekaleide binnenmuur kan tientallen jaren onaangeroerd blijven.

Is het stukadoor of stucadoor?

Beide spellingen worden gebruikt en betekenen hetzelfde. "Stukadoor" is de officiële spelling volgens de woordenlijst, terwijl "stucadoor" vaak gezocht wordt omdat het aansluit bij het woord stuc. Voor het vak maakt het geen verschil: je zoekt een vakman die met kalk en pleister kan werken. Voor kaleien is de ervaring met kalkmortel wel een specifieke vraag; niet elke stukadoor werkt regelmatig met traditionele kalk op gevels.